Oczywiście o samym znaku Bao 寶 pisano już nie jeden raz, a i bardzo często wspominano jego znaczenie literalne przy okazji innym tematów, choćby przy identyfikacji poszczególnych monet. Niemniej jednak mam nadzieję, że w niniejszym tekście znajdą coś dla siebie nie tylko te osoby, które jak dotąd z tematem Bao 寶 nie miały sposobności się zaznajomić. Polecam wszystkim dotrwać do końca wpisu.

 

Zacznijmy od początku…

Znak Bao 寶 pojawił się na chińskich monetach keszowych w roku 621, kiedy to za początków  panowania dynastii Tang 唐, cesarz Gao Zu 高祖 zaprowadził reformę mennictwa. Wyeliminowano z obiegu monety Wu Zhu 五銖, które mocno kroczyły już ścieżką dewaluacji, a i fałszowanie ich było powszechne, oraz inne krążące wraz z nimi monety poprzednich dynastii. Cesarski kaligraf Ouyang Xun 歐陽詢 (557–641) otrzymał zadanie, jakim było  zaprojektowanie i zaproponowanie nowej monety dynastii. Tak powstała, najbardziej charakterystyczna i symboliczna moneta ze wszystkich odlewanych keszówek – Kai Yuan Tong Bao 開元通寶 . Od tej pory znak Bao 寶 , który znalazł się w składzie jej legendy, będzie już widoczny na przytłaczającej większości chińskich monet keszowych aż do ostatnich ich emisji, czyli do czasów republiki.

 

Co kryje w sobie znak Bao 寶?

Można by powiedzieć krótko – skarby pod dachem. A tak naprawdę składa się z czterech innych znaków, dających łącznie 20 kresek.

Idąc od dołu znaku mamy:

貝 bei – Kauri. Chodzi oczywiście o muszle ślimaków kauri, które funkcjonowały m.in. w starożytnych Chinach jako pieniądze. Bei 貝 wchodzi w skład wielu znaków związanych z pieniędzmi czy bogactwem. W „The Early Coins of the Zhou Dynasty”, drugim tomie „Encyklopedii Monet Chińskich” , Arthur B. Coole wylistował 84 chińskie znaki, w których rodnikiem jest Bei 貝, z czego 56 jest związanych z wartością fizyczną czy monetarną (z drugiej strony tylko 6 nie dotyczy jakichkolwiek wartości).

王 wang i 缶 fou – nefryt i ceramika.

Znak 王 wang posiadał również inne znaczenia. W pewnym momencie dodano mu kropkę, aby go od pozostałych odróżnić i powstał osobny znak oznaczający nefryt, który znamy dziś, czyli 玉.

Z kolei znak 缶 fou stosowano zamiennie ze znakiem 尔 er, więc takowy znajdziemy również (i chyba częściej) w literaturze przy opisach zawartości znaku Bao 寶.

宀 Mian – czyli dach, wieńczy wszystkie wymienione skarby. Znak ten jest rodnikiem znaku Bao 寶.

 

Co oznacza znak Bao 寶 ?

Pozornie nie powinno być kłopotu z jego interpretacją. Słowniki mówią wyraźnie – Bao 寶 to skarb, pieniądz, moneta. Tego samego trzymają się publikacje numizmatyczne. Równie jasne są interpretacje autorów odnośnie Bao 寶 występującego w inskrypcjach na chińskich monetach keszowych w połączeniu ze znakami Tong 通, Yuan 元 czy Zhong 重, gdzie:

Tong Bao 通寶 – powszechna (obiegowa, aktualna) moneta,

Zhong Bao 重寳 – ciężka (pełnej wagi) moneta,

Yuan Bao 元寶 – pierwotna (nowa) moneta.

Jeżeli komukolwiek jakiś szósty zmysł podpowiadał, że z pokazanym powyżej i powszechnie przyjętym tłumaczeniem tychże zwrotów jest cokolwiek nie do końca tak, jak być powinno, być może obdarzony jest szczególną intuicją. Przyznam się, że na początku mojej przygody z monetami keszowymi przyjąłem powyższe interpretacje oczywiście bez żadnych wątpliwości, aczkolwiek zastanawiałem się nad tym, czy autorom inskrypcji nie zabrakło … powiedzmy, że lepszego pomysłu na hasło, które puszczą w obieg wraz z monetami.

Z tematem tym zderzają się panowie Vladimir A. Belyaev i Sergey V. Sidorovich w artykule „The meaning of the character 寳 Bao in the legends of chinese cash coins”.

Nie podważają słownikowego znaczenia samego Bao 寳 jakie znamy do tej pory, ani nie chcą wprowadzić do słowników znaczenia nowego. Jednakże pokazują, iż znak Bao 寳 w średniowieczu nie oznaczał wcale monety (ani skarbu jako takiego). Na określenie monety wówczas używano raczej słów huo bi 貨幣 czy qian 錢. Zwracają uwagę, że w „Starej księdze Tang” Jiu Tangshu 舊唐書 zwrot Tong Bao 通寳  w znaczeniu „moneta” pojawia się zaledwie dziewięć razy i to zawsze w legendzie monety Kai Yuan 開元, natomiast słowo Qian 錢 w tym samym znaczeniu – 990 razy. Przywołują również, miedzy innymi, legendę monet Qian Feng Quan Bao 乾封泉寶. Biorąc pod uwagę, że Quan 泉 to „pieniądze”, znak Bao 寳 (jako termin „moneta”) powielił by jego znaczenie, czyniąc to o czym już wspomniałem – wrażenie odbiorcy, iż wystąpił (w najlepszym wypadku) brak pomysłowości twórcy inskrypcji.

Autorzy tekstu zmierzają w kierunku używania znaku Bao 寳 w legendach na monetach w związku z regaliami monarchów. Interpretują tan znak bardziej w odniesieniu do skarbu państwa, niż do skarbu jako np. klejnotu. Traktują Bao 寳 jako swojego rodzaju certyfikat legalności pieniądza i monopolu państwa na emisję. Ma on oznaczać insygnia władzy – pieczęć i tron – należące do monarchy i nadające mu prawa emitenta.

Podsumowując, obrazując na przykładach legend monet czasów dynastii Tang zaproponowano w artykule poniższe znaczenie znaku Bao 寳 występującego wraz z Tong 通, Quan 泉, Zhong 重 czy Yuan 元:

Tong Bao 通寶 – „krążąca legalna [moneta]”,

Quan Bao 泉寶 – „legalne (ustawowe) pieniądze”,

Zhong Bao 重寳   – „pełnej wagi legalna [moneta]”,

Yuan Bao 元寶  – „podstawowa legalna [moneta]”.

W powyższych tłumaczeniach „legalna” znaczy oczywiście tyle co „będąca w obiegu prawnym”, a w nawiasach kwadratowych umieszczono słowo którego zabrakło fizycznie w inskrypcji, a pozostaje w domyśle.

Przedstawiona przez Vladimira Balyaeva i Sergeya Sidorovicha hipoteza o odzwierciedleniu w znaku Bao 寶 legalności pieniądza, o potwierdzeniu nim uprawnień i wyłącznego prawa Cesarza do emisji, poparta licznymi dowodami, przekonuje.

Warto zapoznać się oczywiście z całą treścią opracowania by wyrobić sobie własną opinię.

Warto też rewidować, zdobytą na podstawie dotychczas dostępnych źródeł, naszą wiedzę dotycząca monet keszowych. Choć, prawdopodobnie, nikt z nas nie spodziewał się usłyszeć o tak powszechnym znaku czegoś nowego, tak praca ta każe nam spojrzeć na Bao 寶, jak i na całe legendy chińskich monet keszowych, inaczej niż do tej pory.

Jeszcze raz zapraszam do przeczytania w całości – link do artykułu.

 

 

 

W kwietniu bieżącego roku pojawił się przewodnik/katalog dotyczący monet Qian Yuan Zhong Bao 乾元重宝, głównych, obok Kai Yuan Tong Bao 開元通寶, emisji dynastii Tang 唐 (618-907), a mianowicie „Tang Dynasty Qian Yuan Zhong Bao Cash Coins: Guide to Common Plain-Reverse Varieties” autorstwa Matthew H. Dicka.

Opracowanie to dotyczy monet Qian Yuan Zhong Bao 乾元重宝 o wartości jeden, o czystych, bez znaków czy napisów, rewersach.

W katalogu wyróżnione zostało 26 grup wariantów, w których umieszczono 457 monet. Ostatnia grupa jako jedyna dotyczy nie jednokeszówek z czystym rewersem, a nielegalnych emisji małych monet (wielkości 1 Kesz) z umieszczonym na nim dodatkowym pierścieniem. Te nielegalne („prywatne”)  naśladownictwa imitować miały oficjalne, odlewane w roku 759 na potrzeby walk z rebelią, duże monety wartości 50 Kesz. Każda grupa wariantów, jak również każda moneta z osobna posiada opis. Wszystkie monety są także zilustrowane w rzeczywistej wielkości.

Autor, oprócz skatalogowania ponad 450 wariantów Qian Yuan Zhong Bao 乾元重宝, porusza w części opisowej między innymi temat produkcji monet, fałszerstw czy frotażu (opisując po krótce jak techniką tą się posługiwał ilustrując katalog). Krótko podane są również informacje odnośnie czyszczenia monet czy, co ciekawe, zakupów w Internecie z nawiązaniem do uczciwości sprzedawców i cen monet keszowych.

Aby mieć pełną możliwość identyfikacji wariantów monet QYZB o wartości jeden z rewersami bez dodatkowych znaków, należałby się jednak ponadto zaopatrzyć we wcześniej wydaną pracę Shôji Yoshidy „Ken Gen Jû Hô Senfu” (Katalog Qian Yuan Zhong Bao), której to w zamiarze autora prezentowany katalog jest kontynuacją czy uzupełnieniem. Jak podano między innymi w informacjach na tylnej stronie okładki, prace te uzupełniają się nawzajem, same w sobie nie wyczerpując tematu.

Książka, jako katalog, skierowana jest oczywiście do pasjonatów monet keszowych skupionych na tytułowych Qian Yuan 乾元. Stąd, pomimo przytoczonej na ostatnich stronach przez Matthew H. Dicka bardzo ważnej zasady: „Kup książkę zanim kupisz monetę”, w mojej opinii ta akurat pozycja nie jest obowiązkową w każdej bibliotece, choć również amatorzy keszówek zajmujący się nimi bardziej przekrojowo pewnie z przyjemnością i zaciekawieniem zapoznają się z ogólnymi informacjami zawartymi w części opisowej jakie wspomniano wyżej. Jednak do ogólnej identyfikacji podstawowych odmian wystarczą zbiorcze opracowania.

Szczegółowa zawartość tomu – tutaj.

Format około A4, miękka okładka, 124 strony.

Ostatnią pracę Davida Hartilla „Cast Chinese Amulets”, która pojawiła się na rynku w tym roku, nazwał Bartosz Zarębski w ostatnim wpisie „Aktualności” na swoim blogu monety-keszowe.blogspot.com „najbardziej doniosłym wydarzeniem ostatnich miesięcy” co w mojej opinii nie jest żadną przesadą. Podobnie jak inni, również czekałem na tę pozycję, choć chińskie amulety nie są moją wielką namiętnością, a konsekwencją zainteresowania monetami keszowymi i nie stanowią głównego trzonu mojego hobby. No i się doczekałem – około tygodnia temu mogłem postawić „Cast Chinese Amulets” pomiędzy innymi pracami autora w mojej bibliotece.

 

Czym tak pokrótce są przedmiotowe chińskie amulety?

Starożytni Chińczycy nie do końca wierzyli we własne siły w zmaganiu się z nieszczęściami, chorobami, naturalnymi klęskami, złymi duchami czy innymi przeciwnościami losu. W walce z całym tym potencjalnym złem miały wspierać ich właśnie amulety . Pełne zaklęć i życzeń oraz opiekuńczych symboli, jedne miały chronić ludzi od złego, drugie miały przyciągać pomyślność. Oddają one pragnienia ówczesnych Chińczyków dotyczące szczęścia, bogactwa, długowieczności czy posiadania wielu potomków. Zwykle odlewane z brązu lub mosiądzu, często przypominające monety lub nawet z nich wykonywane, inne w przeróżnych fantazyjnych kształtach, pomagały przez kilka wieków wieść ludziom dostatnie życie.

Jak temat monet keszowych jest niszowy w Polsce, tak amulety posiadają jeszcze mniej amatorów. Od czasu do czasu spotykane na akcjach czy w sklepach są często zagadką i nie bardzo potrafimy je zidentyfikować. Tak jak w obszarze monet, tak w przypadku amuletów dochodzi jeszcze kwestia zalewu rynku przez wyroby fantazyjne typu suweniry dla turystów czy po prostu późniejsze, jak i dzisiejsze falsyfikaty. Nic dziwnego, że praca taka była jak najbardziej oczekiwana i pożądana.

 

Jak wygląda zawartość „Cast Chinese Amulets”?

David Hartill popełnił dzieło monumentalne. Zgromadził w jednym tomie ponad 5000 amuletów, grupując je w części katalogowej w czterech sekcjach:

– Amulety ażurowe

– Amulety obrazkowe

– Amulety ze znakami zodiaku

– Amulety z inskrypcjami

Część katalogu dotyczącą amuletów z inskrypcjami autor opracował na takiej samej zasadzie jak przewodniki służące do identyfikacji monet keszowych w swoich innych pracach – amulety pogrupowane są w zależności od ilości kresek, z których składa się pierwszy znak ich legendy.

 

Przed główną częścią katalogową książka zawiera wstęp, oraz rozdział dotyczący klasyfikacji amuletów.

We wstępie otrzymujemy sporą garść ogólnych informacji związanych z amuletami, oraz obszerny podrozdział dotyczący ich ikonografii, gdzie na kilkudziesięciu stronach opisano cały szereg wyobrażeń i symboli.

Następnie autor zapoznaje nas z ogólną klasyfikacją, która zawiera również obiekty wykraczające poza cztery skatalogowane kategorie i które nie są przedmiotem opracowania np. „Chess coins” – żetony będące figurami do gry w chińskie szachy czy tabliczki modlitewne Zhu pai 祝牌.

Na końcu książki znajdziemy oczywiście bibliografię.

 

Jakie jest pierwsze wrażenie w kontakcie z książką?

Sama książka wydana jest naprawdę solidnie. Twarda oprawa, prawie 800 stron, około 2 kilogramy wagi. Trzymając w ręku ten solidny tom czuć równocześnie wagę merytoryczną opracowania.

Ze swojej strony gorąco polecam do każdej biblioteki amatora keszowego mennictwa.

Ban Liang 半兩

Nominał: Ban Liang 半兩

Dynastia: Zachodni Han 西漢 206 r p.n.e. – 8 r n.e.

Cesarz: Wu Di 武帝 141-87 r p.n.e.

Era panowania: Jianyuan 建元 (140 – 135 p.n.e.) – Hòuyuán 後元 (88 – 87 p.n.e.)

Data emisji: 5 rok Jianyuan 建元 – 5 rok Yuanshou 元狩 (136 – 118 rok p.n.e.)

Mennica: –

Waga: 2,42g

Średnica: 25,2-26,1mm

Materiał: Stop miedzi

Uwagi: 4 Zhu Shizhi Liang 四銖 十字兩

Literatura: Hartill  7.29 (rzadkość 14)

Awers (prawo-lewo): Ban 半 Liang 兩

Rewers: czysty, bez znaków i napisów

W roku 175 p.n.e. cesarz Wen 文帝 (179 p.n.e. – 157 p.n.e.) wprowadza, dotyczący stopu i wagi, standard dla monet Ban Liang 半兩, wg którego monety mają ważyć 4 Zhu , gdzie 1 Zhu wynosi 36 Shu, a z kolei 1 Shu to 0,023g. Stąd monety, wg cesarskiego rozporządzenia, winny mieć około 3,3 g. Zauważyć warto, że już ustawowo monety były 3 razy lżejsze niż wskazywał ich nominał (Ban Liang, czyli pół Lianga = 12 Zhu), natomiast w praktyce nie osiągały one nawet tej wagi, ważąc w większości około 2 do 3 gramów (choć najlżejsze nawet  1,1g). Jest to kolejna oficjalna obniżka wagi monet Ban Liang 半兩.

W roku 136 p.n.e. panujący ówcześnie cesarz Wu Di 武帝 (141 p.n.e. – 87 p.n.e.) wprowadza reformę, którą nadal utrzymuje monety Ban Liang w standardzie 4 Zhu 四銖半兩, z tą różnicą, że nowe monety są lżejsze od ich poprzedniczek z lat 175-140. 1 Zhu zostaje zredukowany z 36 do 30 Shu. Stąd nowa moneta Ban Liang 半兩 ważyć ma 120 Shu x 0,023g czyli 2,76g. Znane są egzemplarze zarówno cięższe jak i dużo lżejsze. Były to ostanie oficjalne emisje Ban Liangów 半兩 przed wprowadzeniem monet Wu Zhu 五銖 w roku 118 p.n.e.

Przy okazji należy wspomnieć, iż nie jest do końca jasne, czy emisje nowych lżejszych Ban Liangów 4 Zhu 四銖半兩  emitowanych przez Wu Di 武帝 od roku 136 p.n.e., oddzielały w latach 140-136 od ich cięższych poprzedników (monet cesarza Wena 文帝) emisje monet San Zhu 三銖, czy San Zhu 三銖 pojawiły się dopiero pomiędzy nimi, a pierwszymi Wu Zhu 五銖 w latach 119-118 p.n.e.

Prezentowana moneta pochodzi z emisji Ban Liangów 半兩 z lat 136-118 p.n.e. cesarza Wu 武帝. Ten konkretny egzemplarz należy do typu Shizi Liang 十字兩 (jednego z trzech, odlewanych wówczas, typów obok Renzi Liang 人字兩 i Shanzi Liang 山字兩), na co wskazuje kształt znaku Liang 兩 – wnętrze znaku wygląda jak znak Shi 十 (Hartill podaje, że dół znaku Liang 兩 przypomina literę E położoną na boku), oraz posiada podniesione obrzeże na awersie (monety Wu Zhu 五銖 posiadają je już zarówno na awersie jak i na rewersie).

Cesarz Wu 武帝 wszedł na tron w wieku 15 lat i panował przez 54 lata, co stanowi rekord trwania na cesarskim tronie wśród władców dynastii Han 漢朝 jak i dynastii późniejszych. Dłuższe panowanie sprawował dopiero cesarz Kang Xi 康熙 (1661-1722) dynastii Qing 清朝 (1636-1912). Wu Di 武帝 otrzymał do rządzenia silne i ustabilizowane państwo. Za jego rządów Chiny były potęgą, a swoim terytorium zbliżone były do obecnego kształtu Państwa Środka. To za jego czasów wprowadzono zasadę nazywania er panowania cesarzy – nianhao (sam panował przez 11 er). W 118 roku p.n.e. wprowadzono reformę menniczą, odchodząc od Ban Liangów i rozpoczynając, trwający około 700 lat okres monet Wu Zhu 五銖. Cesarz zmarł w roku 87 p.n.e.

Bu Quan 佈泉 Zaoqian 鑿錢

Nominał: 1 Wen 一文 ( 5 Zhu 五銖)

Dynastia: Xin 新 9-23

Cesarz: Wang Mang 王莽 9-23

Era panowania: –

Data emisji: –

Mennica: –

Waga: 1,30g

Średnica: 17,7-18,4mm

Materiał: Brąz

Uwagi: wariant z połową kropki nad otworem i podwójnym wewnętrznym obrzeżem na awersie, inskrypcja zapisana pismem Xuan Zhen 懸針

Literatura: Hartill, Jen, Schjöth – nie notują

Awers (prawo – lewo): Bu 佈 Quan 泉

Rewers: czysty, bez znaków i napisów

Zaoqian 鑿錢 Bu Quan 佈泉 to monety powstałe przez wycięcie z tradycyjnej monety Bu Quan 佈泉 jej środka. Był to jeden ze sposobów redukcji wagi monet, przy czym były to emisje oficjalne. Są one spotykane w znaleziskach wraz z Zaoqian Da Quan Wu Shi 鑿錢 大泉五十 czy Zaoqian Huo Quan 鑿錢 貨泉. Prawdopodobnie pod koniec panowania Wang Manga ludność używała jedynie małych, zredukowanych monet zarówno obcinanych, jak i odlewanych, o czym świadczą odkrycia z tego okresu.

Przedstawiona tutaj moneta jest wariantem, który posiada pół kropki nad otworem oraz podwójne obrzeże wewnętrzne na awersie.

Monety Bu Quan 佈泉 przypisuje się piątej (ostatniej) reformie monetarnej Wang Manga 王莽.

Shao Sheng Yuan Bao 紹聖元寶

Nominał: 2 Wen 二文

Dynastia: Północny Song 北宋 960-1127

Cesarz: Zhe Zong 哲宗 1085–1100

Era panowania: Shaosheng 紹聖 1094–1098

Data emisji: 1094-1098

Mennica: –

Waga: 5,60g

Średnica: 29,9-30,2mm

Materiał: Brąz

Uwagi: odczyt zegarowy, pismo biegnące (kursywne) Xing Shu 行書, dwa błędy mennicze –  prześwit oraz ślad uszkodzenia formy

Literatura: Hartill 16.319 (rzadkość 15), Schjöth 595

Awers (góra – prawo – dół – lewo): Shao 紹 Sheng 聖 Yuan 元 Bao 寶

Rewers: czysty, bez znaków i napisów

Shao Sheng Yuan Bao 紹聖元寶 to emisje cesarza Zhe Zonga 哲宗 (1085–1100) z okresu drugiej ery jego panowania Shaosheng 紹聖 (1094–1098).

Monety o nominale 2 Wen, z napisami w stylu kursywnym Xing Shu 行書 odlewano zarówno z brązu, jak  i z żelaza. Także z brązu i z żelaza produkowano dwuwenówki w stylu małopieczęciowym Xiaozhuan Shu 小篆書.

Monety o wartości 1 Wen emitowano w takiej samej konfiguracji, czyli jako brązowe i żelazne Xing Shu 行書, oraz brązowe i żelazne Xiaozhuan Shu 小篆書.

Wszystkie powyżej wymienione monety posiadały inskrypcje o odczycie zegarowym.

Miały też miejsce emisje monet Shao Sheng Tong Bao 紹聖通寶 o wartości jeden, odlewane i z brązu, i z żelaza, z legendą zapisaną w stylu Kai Shu 楷書, w tym wypadku o odczycie góra-dół-prawo-lewo.

Niektóre źródła podają jeszcze istnienie ekstremalnie rzadkich, brązowych Shao Sheng Zhong Bao 紹聖重寳 2 Wen 二文 Xing Shu 行書.

Produkcja monet za czasów Północnej Dynastii Song 北宋 osiągała rozmiary, jakimi nie mogą pochwalić się inne dynastie. Powoduje to, występowanie dużej ilość monet tego okresu na rynku w stosunku do monet innych dynastii, a zarazem dużą ilość monet z błędami menniczymi. I jak emisje ery Shaosheng 紹聖  wcale nie należą do tych najczęściej obarczonych błędami wśród emisji Północnej Song 北宋, tak prezentowana tutaj Shao Sheng Yuan Bao 紹聖元寶 posiada takowe dwa – prześwit (spowodowany z byt małą ilością płynnego metalu, jaki wpłynął do wewnątrz formy lub złym jego rozprowadzeniem w formie), oraz ślad uszkodzenia formy (który został wypełniony przez płynny metal).

Wu Zhu 五銖

Nominał: 5 Zhu 五銖

Dynastia: Wschodni Han 東漢 25-220

Cesarz: Guang Wu 光武 25-57 – Ming 明 57-75

Era panowania: Jianwu 建武 25-56 – Yongping 永平 58-75

Data emisji: 40-75

Mennica: –

Waga: 2,69g

Średnica: 25,72-25,83mm

Materiał: Brąz

Uwagi: pismo małopieczęciowe – Xioazhuan Shu 小篆書, błąd menniczy – zdwojony znak Zhu 銖

Literatura:

Awers (prawo – lewo): Wu 五 Zhu 銖

Rewers: czysty, bez znaków i napisów

Moneta z wczesnego panowania Wschodniej Dynastii Han 東漢朝 (25-220), emitowana pomiędzy 40 a 75 rokiem, czyli pomiędzy 16 rokiem ery Jianwu 建武 (25-56) cesarza Guang Wu 光武 (25-57) a 18 rokiem ery Yongping 永平 (58-75) cesarza Ming 明 (58-75).

Po śmierci Wang Manga 王莽, rozprawiwszy się z resztkami jego armii oraz powstańczą armią Czerwonych Brwi, a także wyeliminowawszy konkurentów do tronu, Guang Wu 光武 (Liu Xiu 劉秀) ogłasza się cesarzem w roku 25 i przywraca dynastie Han 漢. Przenosi stolicę ze zniszczonego Changan 長安 (obecnie Xi’an 西安, w którym zaczynał się i kończył Jedwabny Szlak) na wschód, do Luoyang 洛陽 (słynącego ze Świątyni Białego Konia – Baima si 白馬寺, pierwszego klasztoru buddyjskiego w Chinach, wybudowanego w roku 68 na rozkaz cesarza Ming 明)  -stąd nazwa Wschodnia Dynastia Han 東漢朝.

Guang Wu Di 光武帝 łączył w sobie ponoć sprzeczne cechy. Jak w życiu oficjalnym był zwolennikiem konfucjanizmu, tak w życiu prywatnym miał skłonności w kierunku taoizmu i praktyk magicznych. Przywrócił instytucję uczonych erudytów oraz akademię cesarską. Kontynuował wprowadzone podczas dynastii Xin 新 (9-23) ceremonie i rytuały.

Następcą Guang Wu Di 光武帝 był jego czwarty syn, Ming Di 明帝 panujący w latach 58-75. Zdolny administrator, przeciwnik korupcji wśród urzędników, budowniczy szkoły konfucjańskiej w Luoyang 洛陽. Za jego rządów w Chinach zaczął rozprzestrzeniać się buddyzm. Zarządził by po jego śmierci nie budować mu osobnej świątyni, lecz czcić go wraz z kultem swej matki. W dużej mierze stało się to tradycją dla pozostałych cesarzy tej dynastii – czczono ich wraz z cesarzem Guang Wu 光武.

Po reformach monetarnych Wang Manga 王莽, powróciły wraz z dynastią Han 漢 monety Wu Zhu 五銖, których forma , czyli brak odwołania inskrypcji do tytułu panującego, pozwalała im na funkcjonowanie, praktycznie niezmienionym, podczas panowania wielu władców czy różnych dynastii. Inskrypcja na monecie mówiła o jej nominalnej wadze, czyli 5 Zhu (1 Zhu = 0,65g).

Przedstawiona na zdjęciach moneta posiada ciekawy błąd menniczy – zdwojony znak Zhu 銖. Być może, jak niektórzy sugerują, świadczy to o używaniu patryc pojedynczych znaków do odciskania ich w glinie, tworząc formy w których odlewano monety, a w tym przypadku znak Zhu 銖 odciśnięto dwukrotnie? Z drugiej strony matryce do produkcji monet w tamtych czasach były ryte w kamieniu lub brązie, a do wykonywanych ich z gliny używano patryc w postaci całych matryc wzorcowych, a nie pojedynczych monet czy znaków. Więc może zdublowany znak jest wynikiem nie do końca udanej poprawki formy czy matrycy wzorcowej przez rytownika?

 

Często spotykamy dyskusje dotyczące stanów zachowania danych numizmatów. Toczą się zawzięcie, miedzy innymi na forach internetowych, a niekiedy ilu dyskutujących, tyle zdań.

Jak w przypadku bitych monet temat jest praktycznie zdefiniowany w literaturze przedmiotu, tak w przypadku monet odlewanych jest cisza w eterze. Nie poruszają go popularne pozycje typu katalogi Gornego czy Hartilla (nie wspominając już o skąpych źródłach w języku polskim).

Z pomocą przychodzi, i tu dla mnie zaskoczenie, David Jen w swojej pracy „Chinese coins. Identification and Price Guide”. Zaskoczenie, gdyż jest wiele zastrzeżeń co do tego katalogu, ale to już zostawić należy na inną okazję. Tak czy inaczej, jako chyba jedyna popularna i dostępna dla nas praca, naprowadza nas na trop, jak określić stany zachowania monet keszowych. Może jest to dobry punkt wyjścia, by zrobić trochę porządku w tym temacie na naszym podwórku.

Jen dokonuje podziału na pięć stanów zachowania, uważając to za wystarczające w przypadku chińskich keszówek. Natomiast, w jego opinii, do stanu pierwszego (menniczego) kwalifikować się mogą jedynie niektóre monety wzorcowe dynastii Qing. W przypadku pozostałych nie jest realne, żeby zakwalifikowały się do monet menniczych.

A jak to dokładnie wygląda wg autora „Chinese coins. Identification and Price Guide”? Cytat poniżej:

Stan 1. (menniczy UNC) – monety wzorcowe dynastii Qing, które nigdy nie trafiły „do ziemi”, złoto-żółtego koloru, jasne i błyszczące, bez znaków obiegu czy uszkodzeń.

Stan 2. (znakomity EF/XF) – znaki legendy ostre i czyste, bez znamion obiegu czy uszkodzeń, bardzo pięknie spatynowane.

Stan 3. (bardzo piękny VF) –  bardzo małe znamiona obiegu czy korozji, wszystkie kreski znaków ostre i czyste, ładna kolorowa patyna.

Stan 4. (piękny F) – raczej poważne ślady korozji czy zużycia obiegiem, jednak wszystkie kreski znaków legendy wciąż rozpoznawalne, nieatrakcyjna patyna.

Stan 5. (dobry G) – monety całkiem zużyte lub poważnie uszkodzone, niektóre kreski znaków wytarte, zniszczona patyna, zdeformowany kształt.

Tyle teorii. W praktyce wiele monet keszowych spotykanych w handlu kryje swoje walory pod wszelkiego rodzajem nawarstwieniami czy wręcz skamieniałą ziemią. Często są nieczyszczone lub co gorsza czyszczone nieumiejętnie. Niekiedy, kłania się sama jakość wykonania monet, która gdy jest kiepska, może być mylona ze zużyciem, co szczególnie dotyczy okresów zamętu w Cesarstwie czy dynastii lub państw mniej „cywilizowanych”.

Choć w podanym przez Jena systemie oceny stanów zachowania monet keszowych brakuje mi jeszcze stanu „bardzo dobry” i „zły”, to propozycja wydaje mi się rozsądna.

Jian Yan Tong Bao 建炎通寳

Nominał: 2 Wen 二文

Dynastia: Południowa Song 南宋 1127-1289

Cesarz: Gao Zong 高宗 1127-1162

Era panowania: Jianyan 建炎 1127-1130

Data emisji: 1127-1130

Mennica: –

Waga: 6,68g

Średnica: 30,70-30,97mm

Materiał: Brąz

Uwagi: pismo regularne – Kai Shu 楷書

Literatura: Hartill 17.29 (rzadkość 14) – kwadratowe Bao 寳

Awers (góra – dół – prawo – lewo):  Jian 建 Yan 炎 Tong 通 Bao 寳

Rewers: czysty, bez znaków i napisów

Gao Zong 高宗 (1127-1162), dziewiąty syn cesarza Hui Zonga 徽宗 (1101-1125), był założycielem i pierwszym cesarzem Południowej Dynastii Song 南宋 (1127-1289), którą powołał do życia w roku 1127, po ucieczce na południe przed Dżurdżenami dynastii Jin 金 (1115-1234), kiedy ci podbili północne Chiny.

Monety emitował podczas obu swych er panowania – Jianyan 建炎 oraz Shaoxing 紹興.

Pierwszymi emisjami, w czasach ery Jianyan 建炎 (1127-1130) były Jian Yan Yuan Bao 建炎元寳, które pokazały się w roku 1127 w nominałach jeden Wen, z inskrypcjami wykonanymi pismem urzędowym Li Shu 隸書, oraz małopieczęciowym Xiaozhuan Shu 小篆書. Kilka miesięcy później, w tym samym roku, pojawiły się Jian Yan Tong Bao 建炎通寳 z napisami w stylu regularnym Kai Shu 楷書 o nominałach jeden, dwa i trzy Weny, a także Xiaozhuan Shu 小篆書 również jako monety jedno-, dwu- i trzykeszowe. W tych czasach odlewano małe (1 Wen) Jian Yan Tong Bao 建炎通寳 z żelaza z napisami wszystkimi trzema stylami, a także duże (3 Wen), brązowe Jian Yan Zhong Bao Xiaozhuan Shu 建炎重寳 小篆書.

Przesądy zakończyły erę Jianyan 建炎, po tym jak w stolicy doszło do poważnych pożarów. Ponieważ znak yan 炎, składa się z dwóch znaków huo 火 co oznacza ogień, uznano to za przyczynę pecha.

Druga era, Shaoxing 紹興 (1131-1162), przyniosła zestaw monet o podobnym charakterze. W wersji Xiaozhuan Shu 小篆書 produkowano monety z inskrypcją Shao Xing Yuan Bao 紹興元寳 o nominałach jeden, dwa i trzy Weny z brązu, a wersji Kai Shu 楷書 nominały jeden, dwa i trzy Weny z brązu, plus jeden i dwa z żelaza. Gao Zong 高宗 wypuszcza również monety z inskrypcją Shao Xing Tong Bao 紹興通寳 (Kai Shu 楷書) wykonane z brązu (jeden, dwa i trzy Weny), oraz żelazne jedno i dwuwenówki.

Kai Xi Tong Bao 開禧通寳

Nominał: 2 Wen 二文

Dynastia: Południowa Song 南宋 1127-1289

Cesarz: Ning Zong 寧宗 1195-1224

Era panowania: Kaixi 開禧 1205-1207

Data emisji: 1207

Mennica: Qichun, Hubei

Waga: 7,06g

Średnica: 29,3mm

Materiał: Żelazo Fe

Uwagi: odczyt zegarowy, pismo regularne – Kai Shu 楷書, na rewersie Chun 春 (oznaczenie mennicy Qichun, prowincja Hubei) na górze, san 三 (trzy, oznaczenie roku emisji – trzeci rok ery panowania Kaixi 開禧 tj. rok 1207) na dole

Literatura: Hartill 17.522

Awers (góra – prawo – dół – lewo):  Kai 開 Xi 禧 Tong 通 Bao 寳

Rewers (góra – dół): Chun 春 san 三

Kai Xi Tong Bao 開禧通寳 to monety cesarza Ning Zonga 寧宗 panującego od roku 1195, kiedy to odziedziczył tron po swoim ojcu cesarzu Guang Zongu 光宗 (1190-1194), aż do swej śmierci w roku 1224. Ning Zong 寧宗 był czwartym cesarzem Południowej Dynastii Song 南宋 (1127-1289).

Obok żelaznych Kai Xi Tong Bao 開禧通寳, emitowanych w nominałach 1 i 2 Wen, produkowano również monety żelazne o wartości 3 Wen z inskrypcją Kai Xi Yuan Bao 開禧元寳. Odlewano wówczas także monety z brązu o wartości 1 i 2 Wen.

Mennictwo Ning Zonga 寧宗 jest bardzo bogate. Wprowadził on osobne emisje podczas wszystkich er panowania za swoich rządów: Qingyuan 慶元 (1195-1200), Jiatai 嘉泰 (1201-1204), Kaixi 開禧 (1205-1207) oraz Jiading 嘉定 (1208-1224). Podczas ostatniej ery, w latach 1208-1210, odlewano również monety z inskrypcją Sheng Song 聖宋 (Yuan Bao 元寳 i Zhong Bao 重寳), która była tytułem dynastycznym (Najświętsza Song).