Huichang 會昌 to jedyna dewiza panowania jaką obrał cesarz Wu Zhong 武宗, osiemnasty władca dynastii Tang 唐 (618-907), za swych rządów w latach 841-846. W owych czasach, podupadania już dynastii, borykano się z potrzebą zwiększenia podarzy pieniądza przy jednoczesnym niedoborze miedzi. Pod koniec ery Huichang znaleziono rozwiązanie.

Wu Zhong będąc gorliwym wyznawcą taoizmu, był również zawziętym przeciwnikiem buddyzmu. Buddyzm, który w tym czasie zdążył już w Chinach rozkwitnąć i umocnić się na tyle, że klasztory buddyjskie zwolnione były z podatków, uważał za obcą religię szkodzącą państwu. Stąd został on zakazany, a cesarz działając przeciwko wyznawcom rozkazał zniszczyć klasztory i sanktuaria. Zarekwirowane brązowe posągi, dzwony i inne przedmioty kultu polecił przetopić. Z pozyskanego w ten sposób metalu w roku 845,  piątym roku ery, rozpoczęto emisję nowych monet Kai Yuan Tong Bao 開元通寶, która zakończyła się w roku kolejnym wraz ze śmiercią i tym samym końcem rządów Wu Zhonga. Z nadejściem jego następcy, cesarza Xuan Zonga 宣宗 (846-859), sytuacja odwróciła się i z monet ery Huichang odlewano buddyjskie posągi…

Kai Yuany ery Huichang zasługują na szczególną uwagę z kilku powodów.

Monety tej emisji posiadają jako jedyne z monet Kai Yuan Tong Bao dynastii Tang chińskie znaki na rewersach. Czyni to je na tyle charakterystycznymi, iż potraktowano je jako pewien kamień milowy w chińskiej numizmatyce i wyróżniono je spośród pozostałych Kai Yuanów nadając im nazwę Huichang Kai Yuan.  Znaków, a tym samym odmian monet ery Huichang, łącznie jest 23. Każdy z nich reprezentuje prowincję (Zhou 州) w jakiej znajdowała się mennica w której dane monety odlano (często można znaleźć informacje, że są to oznaczenia mennic, co jest jednak tylko domniemaniem, gdyż teksty historyczne nie zawierają nazw mennic z okresu Huichang). Wyjątkiem jest znak Chang 昌, który oznacza nazwę ery. Dodatkowo, znaczenie znaku 永 Yong jest niejasne i istnieją różne teorie na ten temat. Niektórzy numizmatycy skłaniają się ku temu, że monety z 永 odlewane były za czasów Pięciu Dynastii i należą do mennictwa Południowego Królestwa Tang (Nan Tang 南唐 937-975).

Kai Yuan Tong Bao 開元通寶 ze znakiem Luo 洛 powyżej otworu na rewersie, 23,85-23,89mm, 3,73g.

 

To właśnie dzięki rewersom możemy monety te bezspornie datować, gdyż awersy posiadają cechy poprzednich emisji. Powodem tego było wykorzystanie obiegowych monet emitowanych w poprzednich okresach dynastii Tang jako monet matek do produkcji form, skracając tym samym proces produkcji. Znaki na rewersach z kolei wykonywano bezpośrednio w formie używając do tego celu specjalnie przygotowanych punc. Czyniono to oczywiście ręcznie. Wiele monet posiada rewersy wyglądające jakby pracownik mennicy używał punc w pospiechu i odciskał je trochę na oślep czy zbyt mocno. Znaki są często przekrzywione, zdwojone, potrafią zawadzić o podniesione obrzeże monety. Niektóre posiadają relief wyraźnie zbyt wysoki,  a czasem możemy obok takiego znaku znaleźć ślad po krawędzi puncy (skutki zbyt głębokiego jej odciśnięcia). Spotkamy też znaki na monetach w odbiciu lustrzanym, co może wskazywać na to, że pracownik mennicy rył je w formie ręcznie i wykonał przez pomyłkę w pozytywie.

Kai Yuan Tong Bao 開元通寶 ze zdwojonym znakiem Jing 京 powyżej otworu, oraz półksiężycem poniżej otworu na rewersie, 24,15-24,37mm, 3,55g.

 

Ludzkie błędy, pośpiech czy niechlujstwo, również użycie monet obiegowych w miejsce monet matek spowodowały, że emisje Huichang Kai Yuan są generalnie słabego wykonania.

Spis oznaczeń na rewersach:

  1. CHANG 昌 – tytuł panowania Huichang 會昌
  2. JING 京 – ówczesna stolica Chang’an 長安
  3. LUO 洛 – Luozhou 洛州
  4. YI 益 – Yizhou 益州
  5. LAN 藍 – Lantian-xian 藍田縣
  6. XIANG 襄 – Xiangzhou 襄州
  7. JING 荆 – Jingzhou 荆州
  8. YUE 越 – Yuezhou 越州
  9. XUAN 宣 – Xuanzhou-xian 宣州縣
  10. HONG 洪 – Hongzhou 洪州
  11. TAN 潭 – Tanzhou 潭州
  12. YAN 兗 – Yanzhou 兗州
  13. RUN 潤 – Runzhou 潤州
  14. E 鄂 – Ezhou 鄂州
  15. PING 平 – Pingzhou 平州
  16. XING 興 – Xingzhou 興州
  17. LIANG 梁 – Liangzhou 梁州
  18. GUANG 廣 – Guangzhou 廣州
  19. ZI 梓 – Zizhou 梓州
  20. FU 福 – Fuzhou 福州
  21. DAN 丹 – Danzhou 丹州
  22. GUI 桂 – Guizhou 桂州
  23. YONG 永 – Yongzhou 永州 (sprawa znaczenia 永 jest wciąż dyskusyjna)

Roger Wai San Doo w „Chronology of Kai Yuan Tung Bao” wskazuje dodatkowo monety Kai Yuan z jeszcze jednym oznaczeniem – QING 清. Dodaje on jednak tutaj adnotację, iż wymaga to jeszcze dalszych badań. Monety takie znaleziono w prowincji Shaanxi.

Jak wspomniano, monety Huichang Kai Yuan były odlewane w pośpiechu. Pomimo krótkiej (dwuletniej) emisji ich produkcja musiała mieć spore rozmiary. Odkrywane w depozytach w dużych ilościach, dziś w większości są monetami popularnymi. Oprócz oznaczeń prowincji znajdziemy na rewersach dodatkowe oznaczenia w postaci kropek czy półksiężyców. David Hartill w „Cast Chinese Coins” w piętnastostopniowej skali rzadkości ocenia je na 5 do 14 punktów (pozycje w katalogu 14.50 – 14.97).

Kai Yuan Tong Bao 開元通寶 ze znakiem Run 潤 powyżej otworu na rewersie, 23,34-23,42mm, 3,41g.

 

Na zdjęciu wyróżniającym wpis: Kai Yuan Tong Bao 開元通寶 ze znakiem Jing 京 powyżej otworu na rewersie, 23,70-23,87mm, 4,64g.

 

Huo Quan 貨泉 to najpopularniejsze i tym samym najbardziej rozpoznawalne monety z czasów panowania Wang Manga 王莽 (9-23 r.n.e.), założyciela i jedynego cesarza dynastii Xin 新 (9-23 r.n.e.). Wprowadzone do obiegu zostały piątą i ostatnią reformą monetarną w roku 14, pierwszym roku ery panowania Tianfeng 天鳳 (14-19 r.n.e.), wraz z monetami motykami Huo Bu 貨佈 i (prawdopodobnie) z monetami Bu Quan 佈泉.

Ciekawą odmianą tych monet są tak zwane „Biscuit coins” (czy inaczej „Cake coins”), czyli Bing Huo Quan 餅貨泉. Nazwę zawdzięczają swoim wymiarom i masie, wyraźnie większym niż standardowe monety. Za Bing Huo Quan 餅貨泉 przyjmuje się monety ważące około 4-5 gramów i więcej. Niektóre, bardzo rzadkie egzemplarze dochodzą do około 35 gramów. To monety duże i grube, z nieobrobionymi brzegami i niezbyt staranną kaligrafią. Wyraźnie bardziej prymitywne niż typowe Huo Quan 貨泉, które odlewane były w standardzie 5 Zhu 五銖, czyli około 3,25g. Produkowane były z brązu, a także (rzadziej) z żelaza.

Bing Huo Quan 餅貨泉 (waga: 9,01g, średnica: 25,06-25,78mm)

Niektórzy autorzy zakładają, że monety odmiany Bing 餅 były pierwszymi emisjami Huo Quan 貨泉. Rzeczywiście, często bywało tak, iż pierwsze emisje nowych monet były większe i cięższe niż ich emisje późniejsze, gdyż na skutek inflacji traciły one na masie i średnicy. Akurat w tym przypadku kłócą się z taką teorią co najmniej dwie rzeczy.

Po pierwsze, tekst Księgi Hanów (Han Shu 漢書) mówi wyraźnie o Huo Quan 貨泉, jako o monetach wprowadzonych do obiegu w standardzie (jak wcześniej wspomniano) 5 Zhu 五銖.

Co niektórzy negują ten fakt twierdząc, że w Han Shu 漢書 jest po prostu błąd. Przypomnijmy jednak, że w tym samym roku (tą samą reformą) wprowadzono monety motyki Huo Bu 貨佈 mające wartość 25 monet Huo Quan 貨泉. Są one oczywiście wyraźnym przykładem pieniądza fiducjarnego, gdyż ich waga miała równać się pięciu Huo Quan 貨泉, a nie dwudziestu pięciu. Natomiast zakładając, że monety odmiany Bing 餅 były inauguracją Huo Quan 貨泉 dojdziemy do pewnego rodzaju absurdu, gdyż często ważą one tyle samo co Huo Bu 貨佈, a nawet są od nich dwukrotnie cięższe.

Po drugie przyjrzyjmy się samym monetom. Monety pierwszych emisji winny być wykonane starannie, celem choćby wzbudzenia zaufania ludności co do ich wartości. Tutaj sytuacja byłaby odwrotna. Duże, ciężkie, prymitywne monety malejąc na skutek inflacji wykonywane byłyby coraz lepiej i z większą dbałością… W tym przypadku prymitywne wykonanie wskazuje raczej na przyspieszenie produkcji kosztem przyjętych standardów. Duże rozbieżności masy poszczególnych egzemplarzy (od około 5 do około 35 gramów) sugerują dodatkowo, że w rozliczeniach prawdopodobnie monety przyjmowane były na wagę. Dodajmy również fakt występowania wariantów bez inskrypcji, czyli Wu Wen Qian Bing Huo Quan 無文錢餅貨泉. Mogły być one kolejnym obniżeniem standardów wykonania, a tym samym kolejnym krokiem do przyspieszenia produkcji i minimalizowania jej kosztów. Częstość ich występowania wyklucza postawienie tezy, że były błędami menniczymi, czyli monetami ze zdublowanym, pustym rewersem. Podsumowując, w pewnych okolicznościach wymagających szybkiego wprowadzenia metalu do obiegu, takie monety wydają się być dobrym rozwiązaniem.

Wu Wen Qian Bing Huo Quan 無文錢餅貨泉 (waga: 14,43g, średnica: około 27mm)

Wszystko to wskazuje, że monety Bing Huo Quan 餅貨泉 to późniejsze emisje będące odpowiedzią na potrzeby rynku, a nie monety inauguracyjne.

Czy były to emisje oficjalne, czy prywatna inicjatywa już po upadku systemu Wang Manga 王莽? Na to pytanie nie jestem w stanie odpowiedzieć.

Wspomnieć jeszcze należy, że Bing Huo Quan 餅貨泉 występują w wielu odmianach i wariantach. David Hartill w „Cast Chinese Coins” pokazuje nam trzy monety odlane z brązu (jedną z czystym rewersem plus dwie z liczebnikami er 二 i san 三 na rewersie), oraz jedną z żelaza (z czystym rewersem). Chcącym bardziej wgłębić się w temat polecam „The Numismatic Legacy od Wang Mang”, gdzie autorzy Heinz Gratzer i Alex Fishman wyróżniają odmian i wariantów ponad trzydzieści.

„Chronology of Kai Yuan Tung Bao” Rogera Wai San Doo to książka skierowana oczywiście głównie do sympatyków Kai Yuanów. Jak to bywa najczęściej, w przypadku takich pozycji, podzielona jest ona na dwie części: opisową i katalogową, a całość zajmuje 112 stron formatu ciut mniejszego od A4.

Spójrzmy zatem, czym nas raczy autor w części opisowej.

Po tradycyjnym wstępie, otrzymujemy propozycję chronologii monet Kai Yuan Tong Bao 開元通寶, bazującą na podziale czasu emisji na trzy przedziały: wczesny okres – lata 621-713, okres środkowy – lata 713-844, oraz okres późny – lata 845-907. Jest to propozycja autora, oparta na badaniach archeologicznych i porównawczych.

Następnie Wai San Doo przechodzi do wariantów kaligrafii (rozkładając znaki wchodzące w skład legendy na czynniki pierwsze), opisuje znaki mennicze (półksiężyce, znaki paznokcia, gwiazdy etc.) i ich położenie na awersach i rewersach, by w końcu scharakteryzować 16 typów (nie licząc podtypów) Kai Yuanów i przypisać je do wspomnianych powyżej trzech okresów.

Tutaj wypada się na chwilę zatrzymać.

Większość z nas podczas identyfikacji chińskich monet keszowych, w tym atrybucji monet Kai Yuan Tong Bao 開元通寶, korzysta głównie z dwóch źródeł – katalogu „Cast Chinese Coins” Davida Hartill’a, oraz strony Zeno.ru (w obu miejscach, tak jak w omawianej pracy, spotkamy podział emisji Kai Yuanów na trzy okresy o nazwach wczesny, środkowy i późny).

Pewnie niejednokrotnie zdarzyło się nam konfrontować jedno źródło z drugim.

Korzystając z nich równolegle, prawdopodobnie nie uniknęliśmy zdezorientowania, gdy po przypisaniu konkretnych egzemplarzy Kai Yuanów do danego okresu panowania dynastii (emisji) na podstawie opisów Hartill’a, przeglądając Zeno okazało się, że monety te lądują tam jednak w okresie innym (pomijam oczywiście fakt, że na Zeno w Kai Yuanach nie do końca panuje porządek).

I odwrotnie, jeżeli ktoś wpadł na pomysł odniesienia monet z bazy Zeno do „Cast Chinese Coins” nie zawsze znalazł je w okresie dynastii o tej samej nazwie.

Należy mieć świadomość, że wyodrębnione w różnych źródłach okresy emisji Kai Yuan Tong Bao 開元通寶, pomimo tych samych nazw, to nie te same ramy czasowe.

Zaproponowany w omawianym tutaj katalogu „Chronology of Kai Yuan Tung Bao” Rogera Wai San Doo podział emisji na lata 621-713, 713-844, 845-907 zastosowano właśnie przy budowie kategorii dla tych monet na stronie Zeno.ru.

Hartill z kolei bazuje na podziale, jaki znajdziemy w „Typologie et chronologie des kai yuan ton bao des Tang” François Thierry’ego – wczesny okres 621 – 718 (Francois Thierry – typ I), środkowy okres 718 – 732 (Francois Thierry – typ II), późny okres 732 – 907 (Francois Thierry – typ III i typ IV).

Wróćmy do pracy Wai San Doo.

Kolejną rzeczą jaką otrzymujemy, to porcja informacji o parametrach Kai Yuan Tong Bao 開元通寶 (zarówno fizycznych jak i chemicznych) oraz o technikach mennicznych jakimi się przy ich produkcji posługiwano.

I tu (myślę, że nie tylko dla mnie) ciekawostka. Autor przedstawia pogląd, iż monety Kai Yuan Tong Bao 開元通寶 odlewane były w formach glinianych, w których uprzednio odciśnięto monety matki. Bazując na dostępnych i popularnych źródłach, chyba większość z nas jest utwierdzona w przekonaniu, że Kai Yuany to efekt odlewania w formach piaskowych, a w okresie dynastii Tang technologię tę stosuje się już powszechnie, mając za sobą czasy form glinianych.

Faktem jest jednak, że w 1992 roku w Shantung odkopano fragment glinianej formy do odlewania przedmiotowych monet, natomiast (z tego co wiem) jest to jedyny znany na świecie ślad stosowania do ich produkcji tej technologii (notabene został zaklasyfikowany jako skarb narodowy). Oczywiście o ile pojedyncze znalezisko nie przesądza sprawy i w żaden sposób nie dyskwalifikuje poglądu o odlewaniu Kai Yuanów w formach z piasku, to jednak każe zrewidować nasze stanowisko w tym temacie. Być może czas dynastii Tang 唐 uważać należy za okres przejściowy od form glinianych do form piaskowych.

Część opisowa kończy się krótkimi informacjami o fiducjarnych emisjach monet Qian Feng Quan Bao 乾封泉寶 i Qian Yuan Zhong Bao 乾元重寶.

W części katalogowej zilustrowano wszystkie zaproponowane wcześniej typy monet Kai Yuan Tong Bao 開元通寶, jak również kilka egzemplarzy nielegalnych, spiłowanych Mobianqian 磨邊錢 i obciętych Jianbianqian 剪邊錢, czy monet posiadających błędy mennicze. Znajdziemy tam również, wspomniane w części opisowej,  Qian Feng Quan Bao 乾封泉寶, Qian Yuan Zhong Bao 乾元重寶 oraz monety rebelii (756-763 n.e.) Shi Siming’a 史思明 – De Yi Yuan Bao 得壹元寶 i  Shun Tian Yuan Bao 順天元寶.

Książka została wydana w roku 2003, jako (jak sam autor określił) streszczenie dla nieznających języka chińskiego poprzedniej, wydanej w 1996 roku pracy „Kai yuan tong bao xi nian hui kao”  開元通寶繫年彙考.

Czy warto postarać się o zdobycie „Chronology of Kai Yuan Tung Bao” Rogera Wai San Doo?

Zdecydowanie warto.

Yujia 榆莢 Ban Liang 半兩

Nominał: Ban Liang 半兩

Dynastia: Zachodni Han 西漢 206 rok p.n.e. – 8 rok n.e.

Cesarz: Gao Zu (Liu Bang) 高祖 (劉邦) 206-195 rok p.n.e.

Era panowania: brak

Data emisji: 199 – 186 rok p.n.e.

Mennica: –

Waga: 0,46g

Średnica: ok. 18mm

Materiał: Brąz

Uwagi: charakterystyczne, prymitywne emisje prywatne

Literatura: Hartill  7.10-7.13 (rzadkość 14), Schjöth: 86-87

Awers (prawo-lewo): Ban 半 Liang 兩

Rewers: czysty, bez znaków i napisów

Monety Ban Liang 半兩 zachowały treść legendy, odnoszącą się do ich ustawowej wagi (½ Liang = 12 Zhu = ok.8g.), nawet w momentach, w których ta ulegała drastycznej redukcji. Przykładem tego są emisje zwane nasionami wiązu, czyli Yujia 榆莢 (ang. Elm Seed). Monety te były legalnymi emisjami prywatnymi, które rozpoczęto pod koniec panowania dynastii Qin 秦 (221-207 rok p.n.e.). Postępujący upadek dynastii odzwierciadlała między innymi degeneracja monet. Odlewane  wyjątkowo prymitywnie, osiągały wagę nawet poniżej 0,5g, oraz średnicę kilkunastu milimetrów – stąd nazwa nawiązująca do wspomnianych nasion. Były to ostatnie monety produkowane przed upadkiem Qinów w roku 207 p.n.e.

Po objęciu władzy przez dynastię Han 漢 w roku 206 p.n.e. i przejęciu tronu przez Liu Banga 劉邦 (cesarza Gao Zu 高祖 206-195 r p.n.e.) nie wprowadzono do obiegu nowych monet.

W obrocie, w pierwszych latach nowych rządów, funkcjonują Ban Liangi dynastii Qin 秦半兩, zarówno wspomniane powyżej, ekstremalnie lekkie Yujia Ban Liang 榆莢半兩, jak i monety starszych emisji w wielu, przeróżnych wariantach wag i średnic.

Dopiero w roku 199 p.n.e. Gao Zu 高祖 nakazuje dekretem cesarskim prywatne emisje (Sizhu 私鑄) Yujia Ban Liang 榆莢半兩, wracając poniekąd do monet poprzedniej dynastii.

Wracając poniekąd, gdyż nie do końca jest jasne, czy w rzeczywistości okres od upadku dynastii Qin 秦 w roku 207 p.n.e. do momentu wydania dekretu w 199 r n.e. był przerwą w odlewaniu monet, czy jednak w czasach tych kontynuowano emisje poprzedników, a rozporządzenie Cesarza tylko narzuciło i ujednoliciło prywatnym emitentom parametry.

Monety Yujia Ban Liang 榆莢半兩 odlewane za czasów dynastii Han 漢 są praktycznie takie same ja te z czasów Qin 秦. Nic dziwnego, gdyż odlewano je w tych samych warunkach, zachowując te same parametry i oczywiście inskrypcje. Nie jest możliwe rozróżnienie ich na podstawie cech zewnętrznych, a przypisać je do konkretnej dynastii możemy jedynie dzięki datowaniu odkryć archeologicznych z których pochodzą.

Tak drobne monety sprawiały duże kłopoty przy zawieraniu transakcji. Dla przykładu, gdyby w owych czasach przyszło zapłacić za konia monetami Yujia Ban Liang 榆莢半兩, trzeba by było wydać ich 400.000 – 1.000.000 sztuk, natomiast za ok.30kg ziarna (1 picul) – 10.000 sztuk (gdy „normalna” cena wynosiła 10-60 monet).

Cesarz Gao Zu 高祖 do końca panowania nie wprowadza nowych, oficjalnych emisji i dopiero jego żona Lu Zhi 呂雉,  jako cesarzowa wdowa w roku 186 p.n.e. wycofuje Sizhu Yujia Ban Liang 私鑄榆莢半兩 i nakazuje emisje nowych, dużych monet Ban Liang 半兩 w standardzie 8 Zhu 八銖 (6-7 gram).

Gao Zu (Liu Bang) 高祖 (劉邦) był pochodzenia chłopskiego, co Sima Qian 司馬遷 (145-86 p.n.e.) wyraźnie podaje w „Zapiskach Historyka”: „A jednak z szeregów prostego ludu wyszedł człowiek królewski”. Jednak niektórzy chcieli inaczej i próbowali przypisać Cesarzowi mityczne pochodzenie. W  późniejszym dziele, kronice dynastii Han 漢(Hanshu 漢書) autorstwa Ban Gu 班固 (32-92) można przeczytać o tym, iż matka powiła go po „spotkaniu” ze smokiem. W rzeczywistości Liu Bang 劉邦 jest przykładem wybicia się jednostki z chłopstwa na sam szczyt Cesarstwa. Wstąpiwszy do armii Qin 秦 służył jako oficer. Po śmierci Qin Shi Huang Di 秦始皇帝 opuścił armię by w końcu dowodzić własną, jedną z wielu w tym czasie,  grupą powstańców. Gdy upada dynastia Qin 秦 karty rozdaje najważniejszy z buntowników, dowódca rebelii  – Xiang Yu 項羽 (232-202 p.n.e) i dzieli Chiny  na 18 królestw. Liu Bang 劉邦 zostaje królem niewielkiego Han 漢.

Mając już na tapecie Xiang Yu 項羽, wspomnieć należy, iż podczas zniszczenia stolicy Qinów, dokonuje on spalenia biblioteki cesarskiej, czym uczynił prawdopodobnie więcej złego w historii literatury chińskiej niż cesarz Qin Shi Huang 秦始皇 edyktem z roku 213 p.n.e. nakazującym spalenie ksiąg.

W podzielonym państwie wybuchają walki wewnętrzne. Po krótkim czasie Liu Bang 劉邦 rozpoczyna nową wojnę o zjednoczenie Chin. Koniec końców dochodzi do jego starcia z Xiang Yu 項羽, któremu władza nad cesarstwem wymknęła się z rąk, z czego zwycięsko wychodzi ten pierwszy. W 202 roku p.n.e., po zwycięstwie armii Liu Banga 劉邦, ta ogłasza go cesarzem, na co po trzykrotnym odmówieniu (jak nakazywała etykieta) przystaje. Liu Bang 劉邦 zakłada dynastie Han 漢 mając już pod kontrolą praktycznie całe państwo. Jako cesarz rządzi Państwem Środka do roku 195 p.n.e. a nam znany jest głównie pod swoim imieniem pośmiertnym Gaozu 高祖.

Wracając do samych monet Yujia Ban Liang 榆莢半兩, to być może ze względu na swój prymitywizm, nieczytelne inskrypcje, nie obrobione nadlewki (to wszystko standard w przypadku tych monet), czy wreszcie bardzo małe gabaryty, nie są one szczególnym obiektem westchnień amatorów keszówek. Jednak są to monety, którym warto się przyjrzeć. Właśnie swoją jakością podkreślają jakość czasów, w jakich były emitowane. Dzisiaj są to monety popularne, łatwo dostępne (David Hartill ocenił ich rzadkość na 14 w swoim katalogu „Cast Chinese Coins”) w cenie przysłowiowego dolara.

Oczywiście o samym znaku Bao 寶 pisano już nie jeden raz, a i bardzo często wspominano jego znaczenie literalne przy okazji innym tematów, choćby przy identyfikacji poszczególnych monet. Niemniej jednak mam nadzieję, że w niniejszym tekście znajdą coś dla siebie nie tylko te osoby, które jak dotąd z tematem Bao 寶 nie miały sposobności się zaznajomić. Polecam wszystkim dotrwać do końca wpisu.

 

Zacznijmy od początku…

Znak Bao 寶 pojawił się na chińskich monetach keszowych w roku 621, kiedy to za początków  panowania dynastii Tang 唐, cesarz Gao Zu 高祖 zaprowadził reformę mennictwa. Wyeliminowano z obiegu monety Wu Zhu 五銖, które mocno kroczyły już ścieżką dewaluacji, a i fałszowanie ich było powszechne, oraz inne krążące wraz z nimi monety poprzednich dynastii. Cesarski kaligraf Ouyang Xun 歐陽詢 (557–641) otrzymał zadanie, jakim było  zaprojektowanie i zaproponowanie nowej monety dynastii. Tak powstała, najbardziej charakterystyczna i symboliczna moneta ze wszystkich odlewanych keszówek – Kai Yuan Tong Bao 開元通寶 . Od tej pory znak Bao 寶 , który znalazł się w składzie jej legendy, będzie już widoczny na przytłaczającej większości chińskich monet keszowych aż do ostatnich ich emisji, czyli do czasów republiki.

 

Co kryje w sobie znak Bao 寶?

Można by powiedzieć krótko – skarby pod dachem. A tak naprawdę składa się z czterech innych znaków, dających łącznie 20 kresek.

Idąc od dołu znaku mamy:

貝 bei – Kauri. Chodzi oczywiście o muszle ślimaków kauri, które funkcjonowały m.in. w starożytnych Chinach jako pieniądze. Bei 貝 wchodzi w skład wielu znaków związanych z pieniędzmi czy bogactwem. W „The Early Coins of the Zhou Dynasty”, drugim tomie „Encyklopedii Monet Chińskich” , Arthur B. Coole wylistował 84 chińskie znaki, w których rodnikiem jest Bei 貝, z czego 56 jest związanych z wartością fizyczną czy monetarną (z drugiej strony tylko 6 nie dotyczy jakichkolwiek wartości).

王 wang i 缶 fou – nefryt i ceramika.

Znak 王 wang posiadał również inne znaczenia. W pewnym momencie dodano mu kropkę, aby go od pozostałych odróżnić i powstał osobny znak oznaczający nefryt, który znamy dziś, czyli 玉.

Z kolei znak 缶 fou stosowano zamiennie ze znakiem 尔 er, więc takowy znajdziemy również (i chyba częściej) w literaturze przy opisach zawartości znaku Bao 寶.

宀 Mian – czyli dach, wieńczy wszystkie wymienione skarby. Znak ten jest rodnikiem znaku Bao 寶.

 

Co oznacza znak Bao 寶 ?

Pozornie nie powinno być kłopotu z jego interpretacją. Słowniki mówią wyraźnie – Bao 寶 to skarb, pieniądz, moneta. Tego samego trzymają się publikacje numizmatyczne. Równie jasne są interpretacje autorów odnośnie Bao 寶 występującego w inskrypcjach na chińskich monetach keszowych w połączeniu ze znakami Tong 通, Yuan 元 czy Zhong 重, gdzie:

Tong Bao 通寶 – powszechna (obiegowa, aktualna) moneta,

Zhong Bao 重寳 – ciężka (pełnej wagi) moneta,

Yuan Bao 元寶 – pierwotna (nowa) moneta.

Jeżeli komukolwiek jakiś szósty zmysł podpowiadał, że z pokazanym powyżej i powszechnie przyjętym tłumaczeniem tychże zwrotów jest cokolwiek nie do końca tak, jak być powinno, być może obdarzony jest szczególną intuicją. Przyznam się, że na początku mojej przygody z monetami keszowymi przyjąłem powyższe interpretacje oczywiście bez żadnych wątpliwości, aczkolwiek zastanawiałem się nad tym, czy autorom inskrypcji nie zabrakło … powiedzmy, że lepszego pomysłu na hasło, które puszczą w obieg wraz z monetami.

Z tematem tym zderzają się panowie Vladimir A. Belyaev i Sergey V. Sidorovich w artykule „The meaning of the character 寳 Bao in the legends of chinese cash coins”.

Nie podważają słownikowego znaczenia samego Bao 寳 jakie znamy do tej pory, ani nie chcą wprowadzić do słowników znaczenia nowego. Jednakże pokazują, iż znak Bao 寳 w średniowieczu nie oznaczał wcale monety (ani skarbu jako takiego). Na określenie monety wówczas używano raczej słów huo bi 貨幣 czy qian 錢. Zwracają uwagę, że w „Starej księdze Tang” Jiu Tangshu 舊唐書 zwrot Tong Bao 通寳  w znaczeniu „moneta” pojawia się zaledwie dziewięć razy i to zawsze w legendzie monety Kai Yuan 開元, natomiast słowo Qian 錢 w tym samym znaczeniu – 990 razy. Przywołują również, miedzy innymi, legendę monet Qian Feng Quan Bao 乾封泉寶. Biorąc pod uwagę, że Quan 泉 to „pieniądze”, znak Bao 寳 (jako termin „moneta”) powielił by jego znaczenie, czyniąc to o czym już wspomniałem – wrażenie odbiorcy, iż wystąpił (w najlepszym wypadku) brak pomysłowości twórcy inskrypcji.

Autorzy tekstu zmierzają w kierunku używania znaku Bao 寳 w legendach na monetach w związku z regaliami monarchów. Interpretują tan znak bardziej w odniesieniu do skarbu państwa, niż do skarbu jako np. klejnotu. Traktują Bao 寳 jako swojego rodzaju certyfikat legalności pieniądza i monopolu państwa na emisję. Ma on oznaczać insygnia władzy – pieczęć i tron – należące do monarchy i nadające mu prawa emitenta.

Podsumowując, obrazując na przykładach legend monet czasów dynastii Tang zaproponowano w artykule poniższe znaczenie znaku Bao 寳 występującego wraz z Tong 通, Quan 泉, Zhong 重 czy Yuan 元:

Tong Bao 通寶 – „krążąca legalna [moneta]”,

Quan Bao 泉寶 – „legalne (ustawowe) pieniądze”,

Zhong Bao 重寳   – „pełnej wagi legalna [moneta]”,

Yuan Bao 元寶  – „podstawowa legalna [moneta]”.

W powyższych tłumaczeniach „legalna” znaczy oczywiście tyle co „będąca w obiegu prawnym”, a w nawiasach kwadratowych umieszczono słowo którego zabrakło fizycznie w inskrypcji, a pozostaje w domyśle.

Przedstawiona przez Vladimira Balyaeva i Sergeya Sidorovicha hipoteza o odzwierciedleniu w znaku Bao 寶 legalności pieniądza, o potwierdzeniu nim uprawnień i wyłącznego prawa Cesarza do emisji, poparta licznymi dowodami, przekonuje.

Warto zapoznać się oczywiście z całą treścią opracowania by wyrobić sobie własną opinię.

Warto też rewidować, zdobytą na podstawie dotychczas dostępnych źródeł, naszą wiedzę dotycząca monet keszowych. Choć, prawdopodobnie, nikt z nas nie spodziewał się usłyszeć o tak powszechnym znaku czegoś nowego, tak praca ta każe nam spojrzeć na Bao 寶, jak i na całe legendy chińskich monet keszowych, inaczej niż do tej pory.

Jeszcze raz zapraszam do przeczytania w całości – link do artykułu.

 

 

 

W kwietniu bieżącego roku pojawił się przewodnik/katalog dotyczący monet Qian Yuan Zhong Bao 乾元重宝, głównych, obok Kai Yuan Tong Bao 開元通寶, emisji dynastii Tang 唐 (618-907), a mianowicie „Tang Dynasty Qian Yuan Zhong Bao Cash Coins: Guide to Common Plain-Reverse Varieties” autorstwa Matthew H. Dicka.

Opracowanie to dotyczy monet Qian Yuan Zhong Bao 乾元重宝 o wartości jeden, o czystych, bez znaków czy napisów, rewersach.

W katalogu wyróżnione zostało 26 grup wariantów, w których umieszczono 457 monet. Ostatnia grupa jako jedyna dotyczy nie jednokeszówek z czystym rewersem, a nielegalnych emisji małych monet (wielkości 1 Kesz) z umieszczonym na nim dodatkowym pierścieniem. Te nielegalne („prywatne”)  naśladownictwa imitować miały oficjalne, odlewane w roku 759 na potrzeby walk z rebelią, duże monety wartości 50 Kesz. Każda grupa wariantów, jak również każda moneta z osobna posiada opis. Wszystkie monety są także zilustrowane w rzeczywistej wielkości.

Autor, oprócz skatalogowania ponad 450 wariantów Qian Yuan Zhong Bao 乾元重宝, porusza w części opisowej między innymi temat produkcji monet, fałszerstw czy frotażu (opisując po krótce jak techniką tą się posługiwał ilustrując katalog). Krótko podane są również informacje odnośnie czyszczenia monet czy, co ciekawe, zakupów w Internecie z nawiązaniem do uczciwości sprzedawców i cen monet keszowych.

Aby mieć pełną możliwość identyfikacji wariantów monet QYZB o wartości jeden z rewersami bez dodatkowych znaków, należałby się jednak ponadto zaopatrzyć we wcześniej wydaną pracę Shôji Yoshidy „Ken Gen Jû Hô Senfu” (Katalog Qian Yuan Zhong Bao), której to w zamiarze autora prezentowany katalog jest kontynuacją czy uzupełnieniem. Jak podano między innymi w informacjach na tylnej stronie okładki, prace te uzupełniają się nawzajem, same w sobie nie wyczerpując tematu.

Książka, jako katalog, skierowana jest oczywiście do pasjonatów monet keszowych skupionych na tytułowych Qian Yuan 乾元. Stąd, pomimo przytoczonej na ostatnich stronach przez Matthew H. Dicka bardzo ważnej zasady: „Kup książkę zanim kupisz monetę”, w mojej opinii ta akurat pozycja nie jest obowiązkową w każdej bibliotece, choć również amatorzy keszówek zajmujący się nimi bardziej przekrojowo pewnie z przyjemnością i zaciekawieniem zapoznają się z ogólnymi informacjami zawartymi w części opisowej jakie wspomniano wyżej. Jednak do ogólnej identyfikacji podstawowych odmian wystarczą zbiorcze opracowania.

Szczegółowa zawartość tomu – tutaj.

Format około A4, miękka okładka, 124 strony.

Ostatnią pracę Davida Hartilla „Cast Chinese Amulets”, która pojawiła się na rynku w tym roku, nazwał Bartosz Zarębski w ostatnim wpisie „Aktualności” na swoim blogu monety-keszowe.blogspot.com „najbardziej doniosłym wydarzeniem ostatnich miesięcy” co w mojej opinii nie jest żadną przesadą. Podobnie jak inni, również czekałem na tę pozycję, choć chińskie amulety nie są moją wielką namiętnością, a konsekwencją zainteresowania monetami keszowymi i nie stanowią głównego trzonu mojego hobby. No i się doczekałem – około tygodnia temu mogłem postawić „Cast Chinese Amulets” pomiędzy innymi pracami autora w mojej bibliotece.

 

Czym tak pokrótce są przedmiotowe chińskie amulety?

Starożytni Chińczycy nie do końca wierzyli we własne siły w zmaganiu się z nieszczęściami, chorobami, naturalnymi klęskami, złymi duchami czy innymi przeciwnościami losu. W walce z całym tym potencjalnym złem miały wspierać ich właśnie amulety . Pełne zaklęć i życzeń oraz opiekuńczych symboli, jedne miały chronić ludzi od złego, drugie miały przyciągać pomyślność. Oddają one pragnienia ówczesnych Chińczyków dotyczące szczęścia, bogactwa, długowieczności czy posiadania wielu potomków. Zwykle odlewane z brązu lub mosiądzu, często przypominające monety lub nawet z nich wykonywane, inne w przeróżnych fantazyjnych kształtach, pomagały przez kilka wieków wieść ludziom dostatnie życie.

Jak temat monet keszowych jest niszowy w Polsce, tak amulety posiadają jeszcze mniej amatorów. Od czasu do czasu spotykane na akcjach czy w sklepach są często zagadką i nie bardzo potrafimy je zidentyfikować. Tak jak w obszarze monet, tak w przypadku amuletów dochodzi jeszcze kwestia zalewu rynku przez wyroby fantazyjne typu suweniry dla turystów czy po prostu późniejsze, jak i dzisiejsze falsyfikaty. Nic dziwnego, że praca taka była jak najbardziej oczekiwana i pożądana.

 

Jak wygląda zawartość „Cast Chinese Amulets”?

David Hartill popełnił dzieło monumentalne. Zgromadził w jednym tomie ponad 5000 amuletów, grupując je w części katalogowej w czterech sekcjach:

– Amulety ażurowe

– Amulety obrazkowe

– Amulety ze znakami zodiaku

– Amulety z inskrypcjami

Część katalogu dotyczącą amuletów z inskrypcjami autor opracował na takiej samej zasadzie jak przewodniki służące do identyfikacji monet keszowych w swoich innych pracach – amulety pogrupowane są w zależności od ilości kresek, z których składa się pierwszy znak ich legendy.

 

Przed główną częścią katalogową książka zawiera wstęp, oraz rozdział dotyczący klasyfikacji amuletów.

We wstępie otrzymujemy sporą garść ogólnych informacji związanych z amuletami, oraz obszerny podrozdział dotyczący ich ikonografii, gdzie na kilkudziesięciu stronach opisano cały szereg wyobrażeń i symboli.

Następnie autor zapoznaje nas z ogólną klasyfikacją, która zawiera również obiekty wykraczające poza cztery skatalogowane kategorie i które nie są przedmiotem opracowania np. „Chess coins” – żetony będące figurami do gry w chińskie szachy czy tabliczki modlitewne Zhu pai 祝牌.

Na końcu książki znajdziemy oczywiście bibliografię.

 

Jakie jest pierwsze wrażenie w kontakcie z książką?

Sama książka wydana jest naprawdę solidnie. Twarda oprawa, prawie 800 stron, około 2 kilogramy wagi. Trzymając w ręku ten solidny tom czuć równocześnie wagę merytoryczną opracowania.

Ze swojej strony gorąco polecam do każdej biblioteki amatora keszowego mennictwa.

Ban Liang 半兩

Nominał: Ban Liang 半兩

Dynastia: Zachodni Han 西漢 206 r p.n.e. – 8 r n.e.

Cesarz: Wu Di 武帝 141-87 r p.n.e.

Era panowania: Jianyuan 建元 (140 – 135 p.n.e.) – Hòuyuán 後元 (88 – 87 p.n.e.)

Data emisji: 5 rok Jianyuan 建元 – 5 rok Yuanshou 元狩 (136 – 118 rok p.n.e.)

Mennica: –

Waga: 2,42g

Średnica: 25,2-26,1mm

Materiał: Stop miedzi

Uwagi: 4 Zhu Shizhi Liang 四銖 十字兩

Literatura: Hartill  7.29 (rzadkość 14)

Awers (prawo-lewo): Ban 半 Liang 兩

Rewers: czysty, bez znaków i napisów

W roku 175 p.n.e. cesarz Wen 文帝 (179 p.n.e. – 157 p.n.e.) wprowadza, dotyczący stopu i wagi, standard dla monet Ban Liang 半兩, wg którego monety mają ważyć 4 Zhu , gdzie 1 Zhu wynosi 36 Shu, a z kolei 1 Shu to 0,023g. Stąd monety, wg cesarskiego rozporządzenia, winny mieć około 3,3 g. Zauważyć warto, że już ustawowo monety były 3 razy lżejsze niż wskazywał ich nominał (Ban Liang, czyli pół Lianga = 12 Zhu), natomiast w praktyce nie osiągały one nawet tej wagi, ważąc w większości około 2 do 3 gramów (choć najlżejsze nawet  1,1g). Jest to kolejna oficjalna obniżka wagi monet Ban Liang 半兩.

W roku 136 p.n.e. panujący ówcześnie cesarz Wu Di 武帝 (141 p.n.e. – 87 p.n.e.) wprowadza reformę, którą nadal utrzymuje monety Ban Liang w standardzie 4 Zhu 四銖半兩, z tą różnicą, że nowe monety są lżejsze od ich poprzedniczek z lat 175-140. 1 Zhu zostaje zredukowany z 36 do 30 Shu. Stąd nowa moneta Ban Liang 半兩 ważyć ma 120 Shu x 0,023g czyli 2,76g. Znane są egzemplarze zarówno cięższe jak i dużo lżejsze. Były to ostanie oficjalne emisje Ban Liangów 半兩 przed wprowadzeniem monet Wu Zhu 五銖 w roku 118 p.n.e.

Przy okazji należy wspomnieć, iż nie jest do końca jasne, czy emisje nowych lżejszych Ban Liangów 4 Zhu 四銖半兩  emitowanych przez Wu Di 武帝 od roku 136 p.n.e., oddzielały w latach 140-136 od ich cięższych poprzedników (monet cesarza Wena 文帝) emisje monet San Zhu 三銖, czy San Zhu 三銖 pojawiły się dopiero pomiędzy nimi, a pierwszymi Wu Zhu 五銖 w latach 119-118 p.n.e.

Prezentowana moneta pochodzi z emisji Ban Liangów 半兩 z lat 136-118 p.n.e. cesarza Wu 武帝. Ten konkretny egzemplarz należy do typu Shizi Liang 十字兩 (jednego z trzech, odlewanych wówczas, typów obok Renzi Liang 人字兩 i Shanzi Liang 山字兩), na co wskazuje kształt znaku Liang 兩 – wnętrze znaku wygląda jak znak Shi 十 (Hartill podaje, że dół znaku Liang 兩 przypomina literę E położoną na boku), oraz posiada podniesione obrzeże na awersie (monety Wu Zhu 五銖 posiadają je już zarówno na awersie jak i na rewersie).

Cesarz Wu 武帝 wszedł na tron w wieku 15 lat i panował przez 54 lata, co stanowi rekord trwania na cesarskim tronie wśród władców dynastii Han 漢朝 jak i dynastii późniejszych. Dłuższe panowanie sprawował dopiero cesarz Kang Xi 康熙 (1661-1722) dynastii Qing 清朝 (1636-1912). Wu Di 武帝 otrzymał do rządzenia silne i ustabilizowane państwo. Za jego rządów Chiny były potęgą, a swoim terytorium zbliżone były do obecnego kształtu Państwa Środka. To za jego czasów wprowadzono zasadę nazywania er panowania cesarzy – nianhao (sam panował przez 11 er). W 118 roku p.n.e. wprowadzono reformę menniczą, odchodząc od Ban Liangów i rozpoczynając, trwający około 700 lat okres monet Wu Zhu 五銖. Cesarz zmarł w roku 87 p.n.e.

Bu Quan 佈泉 Zaoqian 鑿錢

Nominał: 1 Wen 一文 ( 5 Zhu 五銖)

Dynastia: Xin 新 9-23

Cesarz: Wang Mang 王莽 9-23

Era panowania: –

Data emisji: –

Mennica: –

Waga: 1,30g

Średnica: 17,7-18,4mm

Materiał: Brąz

Uwagi: wariant z połową kropki nad otworem i podwójnym wewnętrznym obrzeżem na awersie, inskrypcja zapisana pismem Xuan Zhen 懸針

Literatura: Hartill, Jen, Schjöth – nie notują

Awers (prawo – lewo): Bu 佈 Quan 泉

Rewers: czysty, bez znaków i napisów

Zaoqian 鑿錢 Bu Quan 佈泉 to monety powstałe przez wycięcie z tradycyjnej monety Bu Quan 佈泉 jej środka. Był to jeden ze sposobów redukcji wagi monet, przy czym były to emisje oficjalne. Są one spotykane w znaleziskach wraz z Zaoqian Da Quan Wu Shi 鑿錢 大泉五十 czy Zaoqian Huo Quan 鑿錢 貨泉. Prawdopodobnie pod koniec panowania Wang Manga ludność używała jedynie małych, zredukowanych monet zarówno obcinanych, jak i odlewanych, o czym świadczą odkrycia z tego okresu.

Przedstawiona tutaj moneta jest wariantem, który posiada pół kropki nad otworem oraz podwójne obrzeże wewnętrzne na awersie.

Monety Bu Quan 佈泉 przypisuje się piątej (ostatniej) reformie monetarnej Wang Manga 王莽.

Shao Sheng Yuan Bao 紹聖元寶

Nominał: 2 Wen 二文

Dynastia: Północny Song 北宋 960-1127

Cesarz: Zhe Zong 哲宗 1085–1100

Era panowania: Shaosheng 紹聖 1094–1098

Data emisji: 1094-1098

Mennica: –

Waga: 5,60g

Średnica: 29,9-30,2mm

Materiał: Brąz

Uwagi: odczyt zegarowy, pismo biegnące (kursywne) Xing Shu 行書, dwa błędy mennicze –  prześwit oraz ślad uszkodzenia formy

Literatura: Hartill 16.319 (rzadkość 15), Schjöth 595

Awers (góra – prawo – dół – lewo): Shao 紹 Sheng 聖 Yuan 元 Bao 寶

Rewers: czysty, bez znaków i napisów

Shao Sheng Yuan Bao 紹聖元寶 to emisje cesarza Zhe Zonga 哲宗 (1085–1100) z okresu drugiej ery jego panowania Shaosheng 紹聖 (1094–1098).

Monety o nominale 2 Wen, z napisami w stylu kursywnym Xing Shu 行書 odlewano zarówno z brązu, jak  i z żelaza. Także z brązu i z żelaza produkowano dwuwenówki w stylu małopieczęciowym Xiaozhuan Shu 小篆書.

Monety o wartości 1 Wen emitowano w takiej samej konfiguracji, czyli jako brązowe i żelazne Xing Shu 行書, oraz brązowe i żelazne Xiaozhuan Shu 小篆書.

Wszystkie powyżej wymienione monety posiadały inskrypcje o odczycie zegarowym.

Miały też miejsce emisje monet Shao Sheng Tong Bao 紹聖通寶 o wartości jeden, odlewane i z brązu, i z żelaza, z legendą zapisaną w stylu Kai Shu 楷書, w tym wypadku o odczycie góra-dół-prawo-lewo.

Niektóre źródła podają jeszcze istnienie ekstremalnie rzadkich, brązowych Shao Sheng Zhong Bao 紹聖重寳 2 Wen 二文 Xing Shu 行書.

Produkcja monet za czasów Północnej Dynastii Song 北宋 osiągała rozmiary, jakimi nie mogą pochwalić się inne dynastie. Powoduje to, występowanie dużej ilość monet tego okresu na rynku w stosunku do monet innych dynastii, a zarazem dużą ilość monet z błędami menniczymi. I jak emisje ery Shaosheng 紹聖  wcale nie należą do tych najczęściej obarczonych błędami wśród emisji Północnej Song 北宋, tak prezentowana tutaj Shao Sheng Yuan Bao 紹聖元寶 posiada takowe dwa – prześwit (spowodowany z byt małą ilością płynnego metalu, jaki wpłynął do wewnątrz formy lub złym jego rozprowadzeniem w formie), oraz ślad uszkodzenia formy (który został wypełniony przez płynny metal).